Kasteel Gemert

Archeologisch onderzoek aan de basis voor nieuwe toekomst kasteel

Kasteel Gemert ondergaat een grootschalige metamorfose. Voordat de bouwwerkzaamheden starten voor de transformatie naar een modern hotelcomplex met 2-sterren restaurant, wellness en ondergrondse parkeergarage documenteren onze archeologen de rijke geschiedenis van het kasteel. Het kasteel bestaat uit een hoofdburcht, een voorburcht en een voorpoort.  Naast geavanceerde digitale technieken zoals drone-opnames, graven we tot wel vijf meter onder het maaiveld om de verborgen geschiedenis van dit unieke complex  volledig te ontrafelen.

Archeologen onthullen onbekende bouwfasen

Tijdens de archeologische opgraving hebben we verschillende bouwfasen van het kasteel ontdekt. We hebben  drie fasen van een brug blootgelegd, waaronder de oudste houten brug uit omstreeks 1400 en de jongste stenen brug die in 1740 over de slotgracht is gebouwd. Ook hebben we achterhaald dat de binnenplaats van het kasteel in de Tachtigjarige Oorlog circa drie meter is opgehoogd, zodat de vijand (het leger van de Oranjes of de Spaanse legers) naar boven moest aanvallen. Tot een belegering of een aanval is het in de Tachtigjarige Oorlog echter nooit gekomen. De ridderorde wist zijn neutraliteit te behouden. Tijdens het afgraven van de binnenplaats, stuitten onze archeologen op een metershoog muurwerk van oude, onbekende bouwfasen. Dit muurwerk wordt bijna geheel ingepast in de nieuwe bouwplannen. Zo zal een oude beerput als wijnkelder gaan dienen.

De drone als hulpmiddel bij archeologische opgraving

Ons archeologenteam gebruikt een drone met een camera om foto’s te maken. Daarmee creëren we modellen die we vervolgens met GIS-software vormgeven. We leggen alles in detail vast met fotogrammetrie, waardoor we een realistisch 3D-beeld krijgen van alle funderingen, sporen en vondsten die we in het veld doen. Dit beeldmateriaal stelt ons in staat om zelfs ná de opgraving nog de kleinste details te achterhalen, ook diegene die in het veld slecht of niet zichtbaar waren.

Samenwerking tussen archeologen en andere specialisten

Op het terrein vinden meerdere werkzaamheden tegelijkertijd plaats: de renovatie van de huidige gebouwen, sloopwerkzaamheden van de ondergrondse funderingen en de archeologische opgraving. We werken nauw samen met alle partijen om alles zo soepel en snel mogelijk te laten verlopen. Voor de archeologische opgraving hebben we specialisten ingezet, zoals een bouwhistoricus die de verschillende constructiewijzen en eventuele bouwfasen van de funderingen en muren bestudeert. Goed contact tijdens het hele proces met de gemeente en hun adviseur van de Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant is essentieel om stagnatie van alle werkzaamheden te voorkomen.

Het verleden behouden voor de toekomst

Tot enkele jaren geleden woonden paters in het kasteel. Vanwege het gebrek aan nieuwe aanwas verlieten zij het complex. De graven in de kasteeltuin zijn nu een van de weinige herinneringen aan hen. Bas van de Laar van BL Huisvesting is de initiatiefnemer van de transformatie van het kasteel. Bij deze restauratie wil hij zoveel mogelijk elementen van de historie van het kasteel ‘beleefbaar’ maken. Hout van de houten brug krijgt mogelijk een plekje in de kasteeltuin, bakstenen muren worden zichtbaar  in het gebouw, en er wordt een kleine ruimte ingericht om onze vondsten die we tijdens de opgravingen doen, tentoon te stellen.

Nieuwe manier van werken in de archeologie

De combinatie van integrale samenwerking, traditionele archeologie en moderne technologie heeft zich in Gemert bewezen als een succesvolle formule. De inzet van drones en digitale middelen is een grote, nieuwe stap in de aanpak van het archeologisch onderzoek.

Deze manier van werken heeft ons in staat gesteld om een enorme hoeveelheid data te verzamelen in een relatief korte tijd. Dit heeft niet alleen geleid tot een beter inzicht in de geschiedenis van het kasteel, maar ook tot een aanzienlijke tijdbesparing. Bovendien is het zeer waardevol voor het vastleggen van archeologische resten die na de opgraving grotendeels verdwijnen. Een mooi voorbeeld voor toekomstige archeologische projecten.– Pleun Beurskens, senior KNA archeoloog bij Sweco