Grote binnensteden versterken positie in krimpende retailmarkt
Grote binnensteden in de Randstad hebben hun positie als belangrijkste winkel- en verblijfsbestemming verder versterkt. Dat blijkt uit het Koopstromenonderzoek Randstad 2025. Opvallend is dat dit herstel plaatsvindt in een retailmarkt die als geheel krimpt. De groei van de top gaat daarmee ten koste van veel middelgrote centra, die steeds meer onder druk komen te staan.
Dit blijkt uit het grootschalige Koopstromenonderzoek 2025 (KSO2025). Het onderzoek is uitgevoerd door Ipsos I&O, Sweco en Movares in opdracht van de provincies Noord‑Holland, Zuid‑Holland en Utrecht en brengt het koopgedrag en de bestedingen van consumenten in de Randstad in kaart.
Uit de resultaten blijkt dat de coronapandemie geen structurele breuk heeft veroorzaakt in het consumentengedrag. In plaats daarvan zijn bestaande langetermijntrends versneld zichtbaar geworden: een krimpende retailmarkt, een kritischer consument en een groeiende noodzaak voor centra om zich duidelijk te positioneren.
Detailhandel structureel in krimp
De belangrijkste conclusie uit het onderzoek is dat de detailhandel een krimpsector is. Tussen 2021 en 2025 groeide de bevolking van de Randstad met 3,7 procent, terwijl het aantal winkels met 8 procent afnam en het winkelvloeroppervlak met 3 procent kromp. Vooral in de recreatieve sector – zoals mode, sport en luxe – zet deze daling al langer door.
Grote steden profiteren van ‘flight to quality’
Tegen deze achtergrond is de groei van de grote binnensteden extra opvallend. Steden als Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht trekken weer meer bezoekers en bestedingen, ondanks een afname van het aantal winkels. Hun marktaandeel neemt toe, doordat consumenten steeds vaker kiezen voor centra met een sterke totaalbeleving: een combinatie van winkels, horeca, cultuur en sfeer.
Middelgrote centra onder druk
Het succes van de grootste centra heeft een duidelijke keerzijde. Veel middelgrote centra, met name in de nabijheid van grote steden, verliezen terrein. Zij bevinden zich in een lastige positie tussen de aantrekkingskracht van de grote stad en het gemak van kleinschalige boodschappencentra. Alleen middelgrote centra die gericht investeren in een eigen, onderscheidend profiel weten zich aan deze ontwikkeling te onttrekken.
‘De meting van 2021 was een momentopname in een crisissituatie’, zegt Aart Jan van Duren, leading expert winkelen en vrijetijd bij Sweco. ‘Kozen de consumenten toen vaker voor de nabijgelegen centra, nu zijn het de allergrootste centrumgebieden die met de eer strijken. Dit past in een structurele trend. De retailmarkt krimpt en de concurrentie neemt toe. In die context kiezen consumenten duidelijk voor kwaliteit en onderscheid. Voor centrumgebieden betekent dit dat ‘gemiddeld’ niet langer volstaat: een heldere visie en gerichte investeringen zijn essentieel.’
Online groei vlakt af, beeld verschilt per sector
De snelle groei van online bestedingen zet niet onverminderd door. Het beeld verschilt sterk per sector. In mode en sport blijft online groeien, terwijl in dagelijkse boodschappen en delen van de doelgerichte sector juist de fysieke bestedingen sterker toenemen. Consumenten kiezen steeds bewuster per aankoop het kanaal dat het beste past.
Horeca verandert: van volumegroei naar herpositionering
De groei van het aantal horecazaken is tot stilstand gekomen. Sinds 2021 nam het aanbod met slechts 0,8 procent toe, tegenover een groei van 8,5 procent in de periode daarvoor. Tegelijkertijd verandert de samenstelling van het horeca-aanbod ingrijpend. Traditionele cafés en restaurants maken steeds vaker plaats voor formules die zijn ingericht op snelheid en gemak, zoals fastfoodconcepten en bezorgrestaurants. Deze verschuiving beperkt zich niet tot de binnensteden, maar is ook duidelijk zichtbaar in buurt‑ en wijkcentra.
Investeren in kwaliteit loont
Het onderzoek laat zien dat investeren in de kwaliteit van de openbare ruimte direct effect heeft. Centra die inzetten op vergroening en klimaatadaptatie, zoals Alkmaar en Purmerend, krijgen aantoonbaar hogere waarderingen van bezoekers. Dit onderstreept het belang van gerichte, structurele investeringen in plaats van incidentele maatregelen.
Onderzoek als basis van nieuw beleid
De resultaten van het Koopstromenonderzoek Randstad 2025 bieden gemeenten, provincies en centrumorganisaties belangrijke inzichten voor toekomstig beleid. Sweco zal zich met haar opdrachtgevers inzetten om de uitkomsten van het onderzoek om te zetten in concrete en gerichte actie. Denk daarbij aan:
- detailhandelsbeleid en horecabeleid
- strategische visies voor centrumgebieden, ondersteunende centra en woonboulevards
- de programmering van voorzieningen in nieuwe woonwijken
- markt- en locatieonderzoek voor retailers met nieuwe vestigingswensen
- ruimtelijk-economische onderbouwingen bij planologische procedures
Sweco helpt met de uitkomsten van het onderzoek overheden de juiste keuzes te maken in beleid en strategie om tot een vitale winkelstructuur te komen. Ook helpt Sweco marktpartijen bij het maken van goed onderbouwde investeringsbeslissingen.
Annemijn Heijstek
Head of Press