5 vragen aan Adrie Otte: Dood water levend maken

Als water uit een rioolwaterzuivering komt, is het weer lekker schoon maar helaas ook zuurstofarm en levenloos. Als dit water in een oppervlaktewater wordt geloosd, heeft dit een grote, negatieve invloed op het ecosysteem. Adrie Otte, senior adviseur Waterkwaliteit en Ecologie bij Sweco, ontwierp een semi-natuurlijk moeras in het Brabantse Aarle-Rixtel om daar het gezuiverde rioolwater weer ‘levend’ te maken.

1. Hoe komt het dat net gezuiverd water dood is?

“Dat water komt uit een kunstmatig, min of meer industrieel systeem. Er zitten geen organismen in die van nature in oppervlaktewater voorkomen, maar wel zuiveringsbacteriën. De zuurstofconcentratie is vaak laag en constant, terwijl in de natuur de zuurstofconcentratie varieert tussen dag en nacht en ook hoger is. Als je dit water loost op oppervlaktewater, dan verstoort dit de planten- en dierenwereld in de omgeving en het duurt een hele tijd voordat dat water weer natuurlijk is.”

2. Wat is nodig om dat water weer ‘levend’ te maken?

“Dit kun je doen door een buffer te maken tussen de rioolwaterzuiveringsinstallatie (rwzi) en het ontvangende oppervlaktewater. Deze buffer bestaat uit een min of meer natuurlijk zuiveringsmoeras, opgebouwd uit verschillende deelsystemen. Een onderdeel kan bijvoorbeeld een watervlooienvijver zijn. Deze waterdiertjes eten de zuiveringsbacteriën op en zijn daarna weer voedsel voor bijvoorbeeld vissen. In dit deelsysteem kunnen ook verontreinigingen bezinken.

Een volgende stap kan bestaan uit een moeras met veel water- en oeverplanten, natuurvriendelijke oevers en afwisselend ondiepe en diepere delen. De waterplanten zorgen voor zuurstofproductie overdag, waardoor het water zuurstofrijk wordt. Vanwege de afwisseling en de vele planten, kunnen veel verschillende kleine en grotere diersoorten zoals waterkevers, kikkers of vissen hier leven. Op dit moment werk ik samen met het Waterschap Aa en Maas aan zo’n semi-natuurlijk moeras in Aarle-Rixtel.”

Adrie Otte adviseur waterkwaliteit ecologie_770x430px.jpg

3. Waarom heeft het Waterschap Aa en Maas hier voor deze oplossing gekozen?

“Bij verschillende rwzi’s in Nederland liggen al van dit soort systemen, ook wel biozone’s of waterharmonica’s genoemd. Ook in het beheergebied van Aa en Maas. Hiervoor is ruimte nodig, dus die moet er wel zijn. In Aarle-Rixtel is er ruimte. Een biozone is dan een prachtige, duurzame en energiezuinige manier om het dode water levend te maken en de ecologische kwaliteit van het ontvangende oppervlaktewater te verbeteren. Daarnaast wil het waterschap zijn steentje bijdragen aan een betere leefomgeving. Een biozone biedt mogelijkheden voor functiecombinaties. Je kunt er bijvoorbeeld een prachtig waterpark van maken, extra natuurontwikkeling doen en ruimte bieden voor al dan niet bedreigde diersoorten.”

4. Wat hebben de mensen in de directe omgeving van Aarle-Rixtel hier aan?

“Het is nog even de vraag waar deze biozone precies komt te liggen. We hebben twee ontwerpen gemaakt: één voor een gebied ten noorden van de rwzi en één voor het gebied ten zuiden van de rwzi. De biozone ligt in beide gevallen tegen een woonwijk aan en biedt een mooi natuurlijk uitloopgebied voor de omwonenden met wandelpaden, uitkijkpunten en wellicht een vogelkijkhut. Voor meer biodiversiteit hebben we ook de suggestie gedaan voor een ijsvogel- en oeverzwaluwwand. In de zomer biedt de biozone verkoeling. Een natuurlijke omgeving die het welzijn en de gezondheid van de bezoekers bevordert.”

Semi-natuurlijk moeras Aarle-Rixte-2_770x430px.jpg

5. Wat zijn nog andere natuurlijke oplossingen om water weer ‘levend’ te maken?

“Je kunt een biozone opbouwen uit verschillende deelsystemen. Welke je kiest, is afhankelijk van de kwaliteit van het na te zuiveren water, de ruimte die je hebt en de eisen die je stelt aan het water dat de biozone verlaat. Het ontwerpen van een biozone is dan ook altijd maatwerk.
Je kunt naast het al genoemde ook denken aan verticaal doorstroomde helofytenfilters, paaivijvers voor vissen, moerasbossen, rietsloten en waterplantenvijvers.

Samen met twee partners heb ik een helofytenfilter bedacht waarin we schimmels integreren. Deze speciale schimmels zijn heel goed in het afbreken van organische stoffen, zoals medicijnresten en bestrijdingsmiddelen. We zijn nu hard bezig om deze toepassing naar de praktijk te brengen. Met de kracht van de natuur kunnen we heel veel. We kunnen de natuur inzetten om ons afvalwater weer zuiver en levend te maken terwijl we tegelijkertijd de biodiversiteit vergroten en onze leefomgeving verbeteren.”

Meer weten?