Column: Vijf voor twaalf voor de speed pedelec

/siteassets/nieuws/speed-pedelec.jpg

Column: Vijf voor twaalf voor de speed pedelec

4 oktober 2016
De speed pedelec, de e-bike die tot 45 kilometer per uur kan, was de afgelopen tijd vaak onderwerp van discussie. De discussie is mede aangewakkerd door het besluit van de minister om speed pedelecs per 1 januari 2017 aan te merken als bromfietsers. Dat houdt in dat ze op de meeste wegen binnen de bebouwde kom voortaan op de rijbaan moeten rijden.

Door Martijn van de Lindeloof

Het aantal argumenten om dit niet te doen begint zich echter op te stapelen, net als de urgentie: uit de hoek van zowel gebruikers als wegbeheerders komen meer en meer signalen dat het genomen besluit geen recht doet aan de menselijke factor, aan handhaafbaarheid en aan de bijdrage die de speed pedelec kan leveren aan het terugdringen van de automobiliteit.

1 Januari 2017, de datum waarop speed pedelecs met gele kentekens en aangepaste helmen binnen de bebouwde kom op de rijbaan rijden, komt nu snel dichterbij. Mede door de commotie die haar besluit veroorzaakte, besloot de minister dit jaar dat speed pedelec-gebruikers een eigen helmnorm krijgen en dus niet veroordeeld worden tot de dichte, niet ventilerende, brommerhelm.

Over de plek op de rijbaan zegt zij: “Na 1 januari 2017 zal ik starten met onderzoek naar de gedragseffecten van de speed pedelec gekentekend als bromfiets. Het onderzoek zal zich met name richten op het rijgedrag van de speed pedelec op de rijbaan om vervolgens uitspraken te kunnen doen over de veiligheid van de speed pedelec-rijder en andere weggebruikers, het schrikeffect bij automobilisten en het effect op de doorstroming op de rijbaan. Als de evaluatie tot nieuwe inzichten leidt, zal opnieuw gekeken worden naar de gedragsregels voor speed pedelecs.” (bron: Overheid.nl) In het kort; we voeren eerst de nieuwe regel door in de veronderstelling dat die goed is, en gaan daarna kijken of dit werkelijk zo is.

SCHIMMIGHEID
Veel speed pedelec-gebruikers laten weten te anticiperen op de nieuwe regel, maar niet op de manier die de beleidsmakers hopen. Velen overwegen om na 1 januari 2017 het kentekenplaatje van hun fiets af te halen, zodat deze vrijwel niet meer van een normale e-bike te onderscheiden is. Ook het verkopen van de speed pedelec, of het afzien van aanschaf, wordt veel gehoord. Het is maar de vraag of dergelijke effecten zichtbaar zullen worden in het onderzoek dat het ministerie plant.

Daarmee dreigt de speed pedelec af te glijden naar een schimmig niveau; een e-bike die we niet goed meer herkennen en waarvan we blijkbaar niet meer weten hoe graag we hem nu in het Nederlandse straatbeeld terugzien. Dit beeld wordt versterkt door het dilemma dat wegbeheerders voorgeschoteld krijgen. Gemeenten worden door gebruikers opgeroepen om in de lokale regelgeving rekening te houden met speed pedelec-gebruikers, erkennen vaak ook het probleem, maar hebben vrijwel geen handvatten om dit te doen zonder tegen de nieuwe landelijke regelgeving in te gaan.

Speed pedelec
SPEED PEDELECS EN VERKEERSLICHTEN
Daarnaast wacht de gemeenten nog een aanzienlijk karwei om het wegennet klaar te stomen voor de verandering, en dan met name de beheerders van verkeerslichten. Immers, veel detectielussen staan zo afgesteld dat kleinere hoeveelheden metaal niet als voertuig worden herkend. Per verkeerslicht zal de gevoeligheid van de detectielussen opnieuw moeten worden ingesteld om te voorkomen dat speed pedelecs lang voor het rode licht staan te wachten zonder gedetecteerd te worden. Bij bromfietsers op de rijbaan is dit nu al vaak problematisch, bij speed pedelecs zal dit nog erger zijn. Er zijn geen signalen dat wegbeheerders zich voorbereiden om hun verkeerslichteninstallaties klaar te maken voor de op handen zijnde verandering.

VEILIG EN HANDHAAFBAAR
Natuurlijk kleven er ook risico´s aan het behoud van de speed pedelec op het fietspad. De grote snelheidsverschillen verhogen met name op smallere fietspaden binnen de bebouwde kom het verkeersveiligheidsrisico. De vraag is of dit risico op een andere manier getackeld kan worden. Het instellen van een maximumsnelheid op fietspaden is vaker genoemd maar niet ingesteld, onder andere omdat dit moeilijk te handhaven zou zijn. Wat is echter moeilijker handhaafbaar: een maximumsnelheid op fietspaden of een speed pedelec die zonder nummerplaat nauwelijks van een normale e-bike te onderscheiden is? 

POTENTIËLE AFNAME AUTOMOBILITEIT DE KOP INGEDRUKT
Al deze zaken tezamen doen verschillende vragen rijzen. Hoe wenselijk is het dat de speed pedelec naar de rijbaan gaat binnen de bebouwde kom? In hoeverre zijn gebruikers, wegbeheerders en handhavers hier werkelijk klaar voor? Veel signalen wijzen erop dat de maatregel de opkomst van de speed pedelec de kop in zal drukken. Dat is erg jammer, kijkend naar de bijdrage die hij kan leveren aan het terugdringen van de automobiliteit.

De gemiddelde woonwerk-afstanden van auto’s en speed pedelecs zijn vergelijkbaar; beiden iets meer dan 20 kilometer (Ruben de Bruijne en Sweco / NHL Hogeschool, 2016 en CBS). Met name in filegevoelige regio´s doet de speed pedelec qua reistijd nauwelijks onder voor de personenauto. Onderzoek (Ruben de Bruijne en Sweco / NHL Hogeschool, 2016) wijst uit dat tweederde van de huidige gebruikers de auto laat staan voor hun woon-werkrit nu ze een speed pedelec hebben.

VIJF VOOR TWAALF
Zo zijn er veel redenen om te stellen dat het – in ieder geval op dit moment - onwenselijk is dat de speed pedelec binnen de bebouwde kom naar de rijbaan verhuist. Gebruikers en wegbeheerders bereiden zich niet of op een ongewenste manier voor op deze verandering; een teken dat het draagvlak, de uitvoerbaarheid en de handhaafbaarheid zeer gebrekkig zijn. Het pleidooi is dan ook om de verandering vooralsnog niet door te zetten, maar om samen met de gebruikers van het fietspad alternatieve ingrepen te onderzoeken die de beschreven risico’s beperken zonder dat daarmee een snel groeiende groep weggebruikers onevenredig wordt benadeeld. Nog een kleine drie maanden tot de maatregel ingaat. Kortom beleidsmakers, het is vijf voor twaalf!

Deze column verscheen oorspronkelijk als blog op de website van het CROW. Daar kunt u ook een reactie achterlaten.

Bronnen
1 Brief van de minister van Infrastructuur en Milieu nummer 524 aan de Tweede Kamer d.d. 7 juli 2016
2 Revolutie of risico? Een onderzoek naar de verkeersveiligheidsaspecten van de speed pedelec, Ruben de Bruijne en Sweco Nederland / NHL Hogeschool, januari 2016
3 Strava- en Facebookcommunities speed pedelec-gebruikers
4 Transport en Mobiliteit 2015, CBS

OVER MARTIJN VAN DE LINDELOOF
Martijn heeft 12 jaar ervaring als verkeerskundige en ontwikkelt zich in rap tempo tot een van dé vakspecialisten op het gebied van gedrag in mobiliteit. Hij benadert verkeer in de eerste plaats door de bril van de weggebruiker, en pas daarna vanuit cijfers en richtlijnen. De menselijke kant van verkeer is dan ook zijn passie, inhoudelijk en procesmatig. Martijn heeft ervaring op het gebied van plan- en beleidsvorming, verkeersmanagement en ruimtelijke inrichting.

CONTACT
Jasper Groebe
Teammanager
T 088 811 52 62
E jasper.groebe@sweco.nl

MEER INFORMATIE
Mobiliteit

Cookies

Onze website maakt gebruik van cookies. Wij gebruiken de informatie die we met behulp van cookies krijgen om te begrijpen hoe bezoekers onze site gebruiken en om verbeteringen door te voeren. Onze cookies slaan geen persoonlijke gegevens op. Als u niet wilt dat onze site cookies plaatst, kunt u ze in uw browser uitschakelen. U kunt dan nog steeds onze webste gebruiken.